Κ Δ Τ Τ Π Π Σ
 
 
1
 
2
 
3
 
4
 
5
 
6
 
7
 
8
 
9
 
10
 
11
 
12
 
13
 
14
 
15
 
16
 
17
 
18
 
19
 
20
 
21
 
22
 
23
 
24
 
25
 
26
 
27
 
28
 
29
 
30
 
 
 
 

Newsletter

Είσοδος

ΕΝΑΣ ΛΟΦΟΣ ΔΙΠΛΑ ΜΑΣ:ΧΘΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΑΥΡΙΟ

ΕΝΑΣ ΛΟΦΟΣ ΔΙΠΛΑ ΜΑΣ ΧΘΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΑΥΡΙΟ

ΓΕΩΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΙΛΚΙΣ

Παύλος Τσαμαντουρίδης

Δρ. Γεωολογίας Κοιτασματολογίας

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο Λόφος Αγίου Γεωργίου βρίσκεται στο βόρειο τμήμα της πύλης του Κιλκίς. Καταλαμβάνει έκταση 0,6  τ.χλ. στη κορυφή του οποίου βρίσκεται και ο ιερός Ναός του Αγίου Γεωργίου.

Το υψηλότερο σημείο βρίσκεται σε υψ. 369, 74μ. το δε χαμηλότερο σημείο επί της 21ης Ιουνίου κτήριο Τουμανίδη.

Γεωτεκτονικά ανήκει στη Β περιροδοπική ζώνη και γεωλογικά στην ενότητα Ντεβε – Κοράν – Δουμπιών.

Α. Ανατολικά απαντούν σχηματισμοί της σειράς Βερτίσκου  (Παλαιοζωικό) της Σερβομακεδονικής ζώνης και δυτικά της περιροδοπικής απαντά η ενότητα Παιονίας που ανήκει στην Γ ζώνη του Αξιού.

 

ΙΙ. ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ

Η περιοχή του λόφου Αγίου Γεωργίου εξαιτίας της φύσης του εδάφους και της πετρολογικής δομής του χαρακτηρίζεται ως ημιορεινός λόφος. Αυτό το γεωμορφολογικό ανάγλυφο ανήκει γενικότερα στην ημιλοφόδη περιοχή Αργυρούπολης – Ποταμιάς – Πεδινό και Ζαχαράτο. Ένα τμήμα αυτού ειδικότερα το νότιο όπου περιλαμβάνεται μεταξύ του θεάτρου του λόφου και του Σπηλαίου  χαρακτηρίζεται ως χέρσο το δε υπόλοιπο ως άλσος.

Όσον αφορά δε το υδρογραφικό δίκτυο μικρά ανώνυμα ρέματα διασχίζουν τον λόφο Αγ. Γεωργίου.

Ένα ανώνυμο ρέμα άρχεται από το κτήριο που Γηροκομείου, με δ/νση ΒΔ – ΒΑ και φτάνει μέχρι το υψ. 340μ. που εν συνεχεία στην πόλη του Κιλκίς 21η Ιουνίου. Δυτικά αυτού στη περιοχή του θεάτρου ένα άλλο μικρό ρέμα με δ/νση προς Νότο διασχίζει την πόλη του Κιλκίς διαμέσου της οδού Αγ. Γεωργίου – την οδό Αθηνών μέχρι τον Ιερό Ναό Παναγίας. Σήμερα δε το ίδιο ρέμα μετά το παλαιό λατομείο που βρίσκεται στο τέρμα της οδού Αγ. Γεωργίου έχει μπαζωθεί και προφανώς έχει κατασκευασθεί υπόγειος αγωγός για τα όμβρια νερά.

Επίσης άλλο ανώνυμο ρέμα που έρχεται ΒΔ της οδού Πελοποννήσου και φτάνει μέχρι το σπήλαιο υψ. 317μ., που προφανώς έμπαινε στη πόλη του Κιλκίς μπαζώθηκε.

Το σημερινό παλαιό εγκαταλελειμμένο λατομείο που βρίσκεται ΒΔ του ναού Αγ. Γεωργίου μετά την εξόρυξη λατομικών υλικών χαρακτηρίζεται ως ρέμα με αποτέλεσμα τα όμβρια νερά να κατακλύζουν το χώρο του παλαιού λατομείου με δ/νση ΒΑ – ΝΔ.

Στο βόρειο τμήμα του λόφου και δη στον περιφερειακό και ανατολικά του δρομίσκου που οδηγεί στην κορυφή του Α. Γεωργίου απαντάται επίσης μικρό ανώνυμο ρέμα με δ/νση Β – Ν και φτάνει σε υψ. 320μ. Βόρεια του λόφου και ειδικότερα βόρεια του περιφερειακού δρόμου  που ενώνει τον κεντρικό δρόμο Κιλκίς – Ευκαρπία προς Βορρά κατακλύζουν την λεκάνη Μεταλλικού – Χέρσου (θέση Καβάκια).

Βορειοδυτικά της πόλης του Κιλκίς και πλησίον των εγκαταστάσεων των Σφαγείων απαντάται το ρέμα «Βρυσούλες» όπως το γνωρίζαμε εμεί στα μαθητικά χρόνια της δεκαετίας του 1950 με δ/νση προς ΝΔ κατευθύνεται προς τη λεκάνη Λεβεντοχωρίου – Γυναικοκάστρου.

ΙΙΙ. ΓΕΩΛΟΓΙΚΗ ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

ΓΕΝΙΚΑ

Η ερευνηθείσα περιοχή ανήκει  στις γεωτεκτονικές ζώνες Σερβομακεδονική, Περιροδοπική και στη ζώνη Αξιού  (υποζώνη Παιονίας).

Η Σερβομακεδονική ζώνη καλύπτει το ανατολικά τμήμα της περιοχής με διεύθυνση ΒΔ – ΝΑ., Δυτικότερα αναπτύσσεται η σειρά Εξαμιλίου και η Περιροδοπική ζώνη (ηφαιστειοιζηματογενής σειρά Ακρίτα - Μεταλλικό Δουμπιά, η Ανθρακική σειρά Ντεβέ Κοράν). Η διεύθυνση των παραπάνω σχηματισμών είναι γενικά ΒΔ-ΝΑ με ανάστροφη τοποθέτηση της Σερβομακεδονικής   ζώνης   επί   της   Περιροδοπικής.   Τα   μεταϊζήματα,   οι πρόσφατες Ελουβιακές ποταμοχειμάρειες, ποταμοχερσαίες και αλλουβιακές αποθέσεις καλύπτουν τα πεδινά και λοφώδη υψομετρικά χαμηλότερα τμήματα της περιοχής.

2. Σερβομακεδονική μάζα (Παλαιοζωϊκό)

Ο σχηματισμός Βερτίσκου της Σερβομακεδονικής μάζας όπως αναφέρθηκε παραπάνω καταλαμβάνει το ανατολικό τμήμα της περιοχής (Μελάνθιο, Λειψύδριο, Σεβαστό, Κορομηλιά). Αποτελείται από μεταμορφωμένα πετρώματα παλαιοζωϊκής ηλικίας, κύρια από διάμαρμαρυγιακούς γνεύσιους μέσα στους οποίους παρεμβάλλονται πλαιγιοκλαστικοί γνέυσιοι,  οφθαλμογνεύσιοι, μοσχοβίτικοι γνεύσιοι, αμφιβολίτες – αμφιβολιτικοί γνεύσιοι, περίδατίτες - σερμπεντινίτες.

Οι διιμαρμαρυγιακοί γνεύσιοι αποτελούν το επικρατέστερο πέτρωμα του σχηματισμού του Βερτίσκου, είναι σκοτεινότεροι – καστανόχρωμοι  λεπτοί έως   μεσοκρυσταλλικοί   και   αποτελούνται, από   πλαγιόκλαστα,  χαλαζία, επουσιώδη ορυκτά. Κατά θέσεις παρεμβάλλονται γρανατούχοι διμαρμαρυγιακοί – μαρμαρυγιακοί γνέυσιοι, βιοτιτικοί γνεύσιοι, σκοτεινότεφροι – καστανωτοί λεπτόκοκκοι με πλαγιοκλαστά, χαλαζία, βιοτίτη, τιτανίτη. Συχνά διασχίζονται από φλέβες πηγματιτών, χαλαζία και γρανιτικές – απλιτικές παρείσκατες κοίτες. Οι γνέυσιοι έχουν υποστεί εν μέρει αναδρομή μεταμόρφωση προς τους χλωριτικούς γνεύσιους με υπολλείμματα αστρίων.

Οι αμφιβολίτες — αμφιβολτικοί σχιστόλιθοι είναι σκοτεινότεφροι — μαύροι – ερυθρωποί, λεπτόκοκκοι σε στρώματα με καλή στρώση και χαρακτηρίζονται από μεγάλη σκληρότητα. Συμμετέχουν κεροστίλβη, πυρόξενοι, επίδοτο, τιτανίτης.

Περιδοδίτες -  σερπεντινίτες απαντούν διάσπαρτοι ως μικρού ή μεσαίου μεγέθους σώματα εντός του διμαρμαρυγιακού γνευσίου. Είναι σερπεντινιωμένοι εξαλλοιωμένοι και μεταμορφώνονται σε ταλκικούς και αντιγοριτικούς σχιστόλιθους στα περιθωριακά τους τμήματα. Κατά θέσεις εμφανίζεται  ταλκης, χρυσολιτικός αμίαντος και βερμικουλίτης. Τα βασικά υπερβασικά πετρώματα εντοπίζονται κυρίως στις περιοχές Νότια του Λειψυδρίου.

 

          3. Σειρά Εξαμιλίου (Πέρμιο – Κατ. Τριαδικό)

          Η σειρά Εξαμιλίου απαντά στο νοτιανατολικό και ΒΑ τμήμα της περιοχής με δ/νση Ν-Β έως ΒΔ-ΝΑ (Λειψύδριο - Κάτω Ποταμιά- Ανω Ποταμιά, Ζαχαράτο), Πρόκειται για μεταρυόλιθους, βλαστοπορφύρες, βλαστοπορφυριτικούς σχιστόλιθους, χαλαζίτες,  μεταψαμμίτες,  κροκάλες και αρκόζες, κατά θέσεις εξαλλοιωμένους.

 4.  Περιροδοπική ζώνη (Κατ. Ανώτερο Τριαδικό)

Γενικά

Η περιροδοπική ζώνη εκτείνεται σε ζώνη πλάτους 3,5 – 4 Kmμε διεύθυνση ΒΔ - ΝΑ στο κεντρικό τμήμα της περιοχής και στη δυτική πλευρά της Σερβομακεδονικής Μάζας  που περιλαμβάνει την ηφαιστειοϊζηματογενή σειρά Ακρίτα - Μεταλλικό – Περιστέρι,  την ανθρακική σειρά Ντεβέ Κοράν τους σχηματισμούς της ομάδας Σβούλας και την ενότητα Άσπρης Βρώσης Χορτιάτη, νότια της Κολχίδος - Κιλκίς και καταλήγει στο Μεταλλικό. Οι παραπάνω σχηματισμοί στην περιοχή μελέτης αλλά και στην ευρύτερη περιοχή αναπτύσσονται με διεύθυνση ΒΔ-ΝΑ στα περιθώρια του σχηματισμού του Βερτίσκου της Σερβομακεδονικής Μάζας σχηματισμός ο οποίος είναι ανάστροφα τοποθετημένος επί των σχηματισμών της Περιροδοπικής ζώνης.

4.1. Ηφαιστειοϊζηματογενής σειρά Ακρίτα – Μεταλλικό – Δουμπιά (Κατ. Τριαδικό)

Ο σχηματισμός αυτός εντοπίζεται δυτικά του σχηματισμού Βερτίσκου (περιοχή νότια και ανατολικά Κολχίδος και εκτείνεται προς ΒΔ μέχρι το Μεταλλικό. Έχει δ/νση Ν-Β έως ΝΑ-ΒΔ και η επαφή της ηφαιστειοϊζηματογενους σειράς με τον σχηματισμό Βερτίσκου είναι τεκτονική με φαινόμενα λεπιώσεων (ΝΑ Κολχίδος, Ανατολικά Κάτω και Άνω Ποταμιά.

Αποτελείται από βαθυκόκκινους και πρασινωπούς - μαύρους λεπτόκοκκους χαλαζίτες που εναλλάσσονται με βλαστοπορφυριτικούς χαλαζιτικούς σχιστόλιθους, βαθυκόκκινους έως ιώδεις σχιστώδεις ρυάλιθους, λάβες μεταβασίτες, ίασπωδεις λάβες και ορατούς πορφυροβλάστες, μερικές φορές κατά θέσεις εξαλλοιωμένους σερικητικούς σχιστόλιθους (περιοχή Πυργωτού -Περιστέρι).

Προς τα ανώτερα μέλη της ηφ/νους σειράς στην επαφή με τους ασβεστόλιθους του Ντεβέ Κοράν σε μερικές θέσεις παρατηρούνται ασβεστολιθικοί ορίζοντες (ηλικίας Πέρμιο – Σκύθιο).

4.2.  Ενότητα Ντεβέ Κοράν (Μέσο Ανωτ. Τριαδικό Κατ. – Μέσο Ιουρασικό).

Οι σχηματισμοί της ενότητας Ντεβέ – Κοράν εντοπίζονται κύρια ανατολικά Ν. Σάντας – Μύλοι,  δυτικά της Κολχίδας και εκτείνονται Β έως ΒΔ προς Άγιο Γεώργιο έως το Μεταλλικό. Βόρεια του λόφου Αγίου Γεωργίου λόγω τεκτονικών διαρρήξεων δ/νσης ΒΑ – ΝΔ και Α – Δ απαντά ένα βύθισμα προς τη λεκάνη του Χέρσου και βάση τελευταίας γεωλογικής έρευνας στη λεκάνη του Χέρσου (Ανώρυξη Υδρευτικών και Αρδευτικών γεωτρήσεων) που έφτασαν σε βάθος 180 μ. δεν εντοπίστηκε το υπόβαθρο προφανώς το άλμα καταβύθισης των σχηματισμών του λόφου Αγ. Γεωργίου απαντούν και δυτικά κατά μήκος του ρέματος «Βρυσούλες» που διασχίζει το ρέμα ΒΒΑ – ΝΝΔ δ/νσης.

Αποτελούνται από:

α) ασβεστόλιθους σκοτεινότεφρους, κλαστικούς λεποστρωματώδεις με ψαμμιτικά στρώματα και λεπτόκοκκα κοκαλοπαγή (Καρνιο).

β) Ο σχηματισμός αυτός αποτελείται από λευκούς άστρωτους ή παχυπρωματώδεις ασβεστόλιθους (ηλικίας Λαδινίου)

γ) Δολομίτες: κίτρινοι έως λευκοί παχυπρωματώδεις που εναλλάσσονται με ασβεστόλιθους ηλικίας Λαδινίου, αυτός απαντά στα ανώτερα μέλη στη περιοχή Σπηλαίου και βόρεια αυτού.

δ) Ασβεστόλιθοι, μαύροι, σιδηρούχοι, λεπτοστρωμματώδεις κλαστικός. Ο τύπος αυτός απαντά κατά μήκος της οδού (ηλικίας Λαδίνιο) στο περιφερειακό Παπαναστασίου μέχρι το Γηροκομείο και επίσης κοντά στο Αναψυκτήριο νότια του ναού Αγ. Γεωργίου, με φαινόμενα τεκτονικού λατυποπαγούς.

Στο υπόβαθρο της ενότητας αυτής (Ντεβέ – Κοράν) αποτελεί ο σχηματισμός από ασβεστόλιθους σκοτεινότεφρους λεπτοστρωματώδεις κλαστικοί, εναλλασσόμενοι με υπόλευκα ψαμμιτικά στρώματα και λεπτόκοκκα κροκαλοπαγή (Ανίσιο).

Ο τύπος αυτός απαντά γύρω και στη βάση του Μεγάλου Παλαιού Λατομείου.

Τέλος, λόγω του απότομου ανάγλυφου του λόφου και λόγω σπάνιων τεκτονικών διεργασιών (δημιουργία διακλάσεων και πολλαπλών ρηγματώσεων τόσο κατά μήκος της οδού Παπαναστασίου όσο και βόρεια στη περιφερειακή οδό απαντούν κατά θέσεις Κορήματα πρανών.

5. ΤΕΤΑΡΤΟΓΕΝΕΙΣ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ (ΟΛΟΚΑΙΝΟ)

          Οι σχηματισμοί  γενικά του Ολόκαινου καλύπτουν τα 2/3 της όλης περιοχής. Αποτελούνται από α) Κατ. σύστημα   αναβαθμίδων του   κατ. Συστήματος, κύρια άργιλοι, αμμούχοι άργιλοι, άμμος, χαλίκια κλπ. (περιοχής Πεδινού), β) από ελλουβιακό μανδύα κύρια υλικά αποσάθρωση, κροκάλες, λατύπες από σχιστολιθικά πετρώματα (περιοχή δυτικά και νοτιοδυτικά του Κιλκίς. γ)   από ποταμοχειμάριες αποθέσεις κατ. Σύστημα ποταμίων αναβαθμίδων (κατ. μέσο - Ανώτερο). Οι  σχηματισμοί αυτοί αποτελούνται από κροκάλες, χαλίκια και άμμους με οργιλλώδες κάλυμμα, στο κατ. σύστημα και ερυθρές αργιλούχες άμμοι με ορίζοντες κροκαλών και λατυπών (περιοχή ΒΑ Μεταλλικού -  Ξηρόβρυση και Ζαχαράτο) δ) τέλος από σύγχρονες αποθέσεις πόταμων και χειμάρρων. Οι σχηματισμοί αυτοί καταλαμβάνουν τις σημερινές κοίτες των επώνυμων και ανώνυμων ρεμάτων κύρια του Γαλλικού ποταμού, Σπανού ρέμα και Μεγάλο Ποτάμι, αποτελούνται αποτελούνται από αμμούχους αργίλους, άμμοι, ψηφίδες κλπ, κατά θέσεις εντοπίζονται σωροί μπαζών από εξόρυξη και εκμετάλλευση  προσχωματικού χρυσού κατά μήκος του Γαλλικού ποταμού (από Μύλοι – Αργυρούπολη). Οι παραπάνω σχηματισμοί εντοπίζονται σχεδόν καθ' όλο το μήκος του Γαλλικού ποταμού,  Μ. Ποτάμι και Σπανός Ρέμα και κατά δεύτερο λόγο κατά μήκος των ανώνυμων χειμάρρων.

 5.1 Πλειστόκαινο

          Οι σχηματισμοί του Πλειστόκαινο εντοπίζονται κυρία στην περιοχή (Κρηστώνης, Αργυρούπολης,      Λειψύδριο, Ακροποταμιά), Αποτελούνται από  το σύστημα αναβαθμίδων (Ανωτ. Μέσο - Κατώτερο) κυρία χαλίκια, κροκάλεςμε αργιλώδες κάλυμμα, άμμοι με ογκόλιθους από μεταμορφωμένα πετρώματα καιμεγάλα πάχη αργίλων μέχρι 30μ. β) από ερυθρές αργίλους με ασβεστολιθικά συγκρίματα πλούσια σε μαρμαρυγία με πάγκους ασβεστιτικών συγκριμμάτων, χαλίκια κλπ. (περιοχή Περίνθου).

      IV. ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΗ – ΜΕΤΟΜΟΡΦΩΣΗ – ΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

  1. Παραμόρφωση – μεταμόρφωση

Σύμφωνα με τα γεωλογικά δεδομένα που αναφέρονται στο Κεφ. ΙΙΙ η ευρύτερη περιοχή του Κιλκίς δομείται από τρεις γεωτεκτονικές ζώνες Σερβομακεδονική,  περιροδοπική και ζώνη Αξιού (υποζώνη Παιονίας).    

Οι σχηματισμοί της Σερβομακεδονική που εντοπίζονται στο ανατολικό τμήμα υπό έρευνα περιοχής έχουν υποστεί διάφορα στάδια μεταμόρφωσης. Το πρώτο ή και περισσότερα στάδια D1 εκδηλώθηκαν πριν το Ιουρασικό με κλειστές ισοκλινείς έως μέσο πτυχές και συνδέεται με την μεταμόρφωση αμφιβολιτικής φάσης.

Κατά το ανώτερο Ιουρασικό Κρητιδικό εκδηλώνεται το δεύτερο στάδιο D2 παραμόρφωσης που συνδέεται από υποϊσοκλινείς κλειστές μικρό έως μεσοπτυχές και σχετίζεται με την πρασινοσχιστολιθική φάση ανάδρομης μεταμόρφωσης.

Τέλος κατά το τέλος του Κρητιδικού και Ηώκαίνου επικρατεί η παραμορφωτική φάση D3 που εκδηλώνεται με λεπιώσεις, επωθήσεις και αναστροφή των γεωλογικών σχηματισμών με κινήσεις τύπου Schear  και έντονη κατάτμηση των πετρωμάτων.

Η παραμορφωτική φάση D3 επέδρασε κύρια επί της Περίροδοπικής ζώνης με επωθητικές κινήσεις των σχηματισμών του Παλαιοζωϊκού (σχηματισμός Βερτίσκου επί των σχηματισμών της ηφαιστειοϊζηματογενούς σειράς Ντεβέ Κοράν με αποτέλεσμα την ανάστροφη τοποθέτηση των παλιότερων σχηματισμών επί των νεοτέρων.

Τέτοιου είδους εφιππεύσεις – επωθητικά φαινόμενα παρατηρούμε στο Βορειοδυτικό τμήμα του Περιφερειακού.

Επίσης τέτοιου είδους εφιππεύσεις  εντοπίζονται και στα όρια της ηφ/νους σειράς με την ενότητα Παιονίας (στη περιοχή Μεταλλικού) όπου οι σχηματισμοί της ηφ/νους σειράς εφιππεύουν επί του σχηματισμού της ομάδας Σβούλας, φυλλίτες, κροκαλοπαγή, Τιθωνίου ηλικίας.

2. Ρηξιγενής Τεκτονική

Εκτός της πτυχωσιγενούς τεκτονικής, που αναφέρθηκε παραπάνω,  έντονη ρηξιγενής τεκτονική χαρακτηρίζει τόσο τα πετρώματα της ΣΜΖ μέσα στην υπό έρευνα περιοχή όσο και   τα πετρώματα της Περιροδοπικής ζώνης  και  την ενότητα Παιονίας, και του λόφου.

Κύρια χαρακτηριστικά της ρηξιγενούς τεκτονικής αναφέρονται τα ρήγματα με δ/νσεις ΒΔ – ΝΑ, ΒΒΑ – ΝΝΔ, Β – Ν, ΑΒΑ – ΔΝΔ, αντίστοιχα. Τέτοιου είδους συστήματα έχουν δώσει τα κυριότερα ρήγματα στην περιοχή Κολχίδος δυτικά του Κιλκίς ΒΔ του Κιλκίς και στην περιοχή Μεταλλικού.

Χαρακτηριστικό γνώρισμα της ρηξιγενούς τεκτονικής στην υπό έρευνα περιοχή είναι η νεώτερη τεκτονική με δ/νση ΔΝΔ – ΑΒΑ που εκδηλώνεται μέσα στους σχηματισμούς του Τριτογενούς και Τεταρτογενούς.

Ειδικότερα στην στενή περιοχή του λόφου Αγ. Γεωργίου το καρστικό  σύστημα των ασβεστόλιθων, Δολομίτων και λεπτοπλακωδών ασβεστόλιθων εξαιτίας τεκτονικών διεργασιών παρατηρούμε έντονη ρηξιγενή τεκτονική ρήγματα με δ/νση ΝΝΔ – ΒΒΑ απαντούν στον Περιφερειακό Παπαναστασίου κοντά στις οδούς Ευρώπης δυτικά της οδού Πελοποννήσου, βόρεια της οδού Μακεδονίας, ανατολικά του Αναψυκτηρίου και στο ανατολικό τμήμα του Μεγάλου Παλαιού Λατομείου.

Ρήγματα με δ/νση ΒΔ – ΝΑ έως Β – Ν παρατηρούμε στη σμίξη Αγ. Γεωργίου και Παπαναστασίου δυτικά της οδού Ουτσκούνη και δυτικά της οδού Σουρή.

Στο βόρειο περιφερειακό ρήγμα με δ/νση Β – Ν κοντά στο Αναψυκτήριο.

Έντονη δε τεκτονική παρατηρείται στην περιοχή του Σπηλαίου όπου εκδηλώνονται ρήγματα με δ/νση Β – Ν δύο παράλληλα και με δ/νση Α – Δ στην είσοδο του Σπηλαίου η δε ανατολική συνεχίζεται προς το Θέατρο λόφου. Αυτή λοιπόν η έντονη τεκτονική η οποία σε ασβεστολιθικά καρστικοποιημένα συστήματα αποτελεί την απαρχή της δημιουργίας όπως των άλλων και του γνωστού μας Σπηλαίου Αγ. Γεωργίου.

Σε άλλη φάση θα μπορούσαμε να πούμε λεπτομέρειες για Σπηλαιογένεση.

Τέλος, ο λόφος του Αγ. Γεωργίου με βάση τα γεωλογικά δεδομένα που παρουσιάζει απετέλεσε παλαιότερα ακόμα και πριν το 1920 ως πρώτη ύλη λατομικών υλικών.

Ιστορικά αναφέρουμε ότι το 1913 το Κιλκίς κάηκε κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου πολέμου, το 1914 άρχισε η κατασκευή του Συμμαχικού δρόμου από Άγγλους, Κιλκίς – Μεταλλικό , Κιλκίς – Τέρπυλλος και Κιλκίς – Αργυρούπολης. Προφανώς το λατομικό υλικό προήρχετο από τον λόφο Αγ. Γεωργίου.

Το 1914 όταν πρωτοήρθαν μερικοί Καυκάσιοι (Καρσλήδες) για το λόγο ότι βρήκαν καμένο το Κιλκίς άρχισαν να παίρνουν πέτρες (για να πω απλά) από τον Αϊ Γίωργη για να οικοδομήσουν νέες κατοικίες.

Το 1923 το προσφυγικό στοιχείο εγκαταστάθηκε στο Κιλκίς δημιουργήθηκαν 2 λατομικά συνεργεία: το ένα συνεργείο αποτελείτο από τους Γεώργιο Βασιλειάδη (της Χάρτας) ο γιός και έναν Καζαντζίδη.

Το δεύτερο συνεργείο αποτελείτο από τους: Δημήτριο Αγαθόπουλο (ο παππούς του Ιορδάνη του οδοντίατρου), τον Ευστάθιο Μιχαηλίδη και τον Θεόδωρο Μιχαηλίδη, τα συνεργεία τότε δούλευαν με λοστούς και φουρνέλα. Πρέπει να σημειωθεί δε ότι την εποχή εκείνη σπαστήρας δεν υπήρχε. Το 1946 δημιουργήθηκε έναν νέο συνεργείο με τους Σπύρο Φαχουρίδη και τον Θεοχάρη Μακρίδη μέχρι το 1960. Την δε δεκαετία του 1960 – 1973 επίσης εγένετο εξόρυξη λατομικού υλικού.

Σύμφωνα λοιπόν με τον τοπογραφικό χάρτη του ΒΑΦΕΙΑΔΗ και άλλων έχουν αποτυπωθεί στον λόφο 10 παλαιά λατομεία.

Ιστορικά λοιπόν υπολείμματα τα λατομεία μιας ασύδοτης ληστρικής και καταστροφικής εποχής από ανθρώπους που κατοικούσαν στην πόλη του Κιλκίς παρουσιάζει σήμερα ο λόφος παρά το γεγονός ότι οι φορείς του Κιλκίς προσπαθούν να το αναπλάσουν όσο είναι δυνατό. Ποιος λοιπόν θα σκεφτόταν τότε τις κλιματικές αλλαγές που προέρχονται από την καταστροφή του περιβάλλοντος.

Όπως ανάφερα παραπάνω μετά το 1922 το πρώην λατομείο του Σπηλαίου (η γνωστή τρύπα του Πουλασιόνα) για πρώτη φορά το εντόπισε ο Γεώργιος Παυλίδης τυχαία όταν προσπαθούσε να βγάλει πέτρες για να χτίσει την κατοικία του στο Κιλκίς.

 

               

Σπήλαιο Αγίου Γεωργίου Κιλκίς

Eυαγγελία ΤΣΟΥΚΑΛΑ-Αναπληρώτρια Καθηγήτρια

Γεωλόγος-Βιολόγος- Δρ. Παλαιοντολογίας

 

ΤΤο σπήλαιο του Αγίου Γεωργίου του Κιλκίς ανακαλύφθηκε τυχαία το 1925 από τον λα­τόμο Γ. Παυλίδη (Μπουλασίκη). Το 1960 έγινε η πρώτη χαρτογράφηση και αργό­τερα η αξιοποίησή του από την Α. Πετροχείλου. Το σπήλαιο έχει επίσης μεγάλο πα­λαι­οντο­λογικό ενδιαφέρον αφού βρέθηκαν πολλά απολιθωμένα οστά των ζώων που ανήκουν στη στικτή ύαινα των σπηλαίων Crocuta crocuta spelaea(goldfuss), αλεπού Vulpes vulpes (l.), νυφίτσα Mustela putorius robusta newton, ιππίδες- Equus hydruntinus rega­lia και E. caballus cf. germanicus, βοοειδή- Bos primigenius bojanus, ελαφοειδή- cervus elaphus L., Megaceros sp., καθώς και μικροθηλαστικά (τρωκτικά-rodentia, εντομοφάγα- insectivora και χειρόπτερα- chiroptera, νυχτερίδες).

Επίσης παρουσιάζει μοναδικότητα:  α) στο ότι αποτελεί το μόνο αποκλει­στικό άντρο υαινών, αφού κατοικούσαν μόνο αυτές μέσα σ’ αυτό (στα σπήλαια Πετραλώνων και Λουτρών Αριδαίας κατέφευγαν επιπλέον αρκούδες και αιλουροειδή από τα υπόλοιπα μεγάλα σαρκοφάγα). Η κατοίκηση αποδεικνύεται από την παρουσία νεαρών ατόμων, πολλών κοπρόλιθων και των υπολειμμάτων της τροφής της, β) προσδιορίστηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα ένα υποείδος γιγαντιαίας νυφίτσας (Mustela putorius robustanewton) και γ) το πλούσιο και πολύ καλά διατηρημένο υλικό του μικρόσωμου αλόγου (Equus hydruntinusreg.), με βάση τη μαρτυρία της ειδικής παλαιοντολόγου VeraEisenmann(Paris), είναι από τα μοναδικά που αντιπροσωπεύουν το είδος αυτό στον κόσμο.

  Η ηλικία της παλαιοπανίδας αυτής, με βάση τη χρονολόγηση της αδαμαντίνης του δοντιού της ύαινας προσδιορίστηκε σε 12.2 + 2.5 χιλιάδες χρόνια (ε.κ.ε.φ.ε. «δημοκριτος»). η σχετικά νέα ηλικίαπου ζούσε η στικτή ύαινα στην περιοχή του Κιλκίς, τη στιγμή που στην υπόλοιπη Ευρώπη είχε εξαφανιστεί και λόγω του δριμέως ψύχους της τελευταίας παγετώδους περιόδου, δίνει στοιχεία για το ότι ο ελληνικός χώρος λειτούργησε ως καταφύγιο για τα ζώα αυτά.

 

Ο λόφος του Αι Γιώργη Κιλκίς.

Η πολιτιστική του ταυτότητα και ο διοικητικός του φάκελος.

Θώμη Σαββοπούλου

Αρχαιολόγος της ΙΣΤ΄ ΕΠΚΑ

 

...Τα μνημεία, ως φορείς συλλογικής και ατομικής μνήμης τα μελετούμε , τα προστατεύουμε και τα αναδεικνύουμε, ώστε η άυλη αξία τους, ως υλικών μαρτυριών των ανθρώπων, να επενδυθεί στη συνειδησιακή διαμόρφωση του πολίτη και στην ιστορική προοπτική της κοινωνίας. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο η πολιτιστική κληρονομιά αποκτά την προστιθέμενη αξία της , ώστε να καταστεί ενδιαφέρουσα για τον πολίτη και τις επόμενες γενεές.

Hσυζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία και επικαιρότητα καθώς στην εποχή μας επιζητείται η  παράλληλη  ΄΄πολιτιστική και οικονομική΄΄ ανάπτυξη μέσω της ΄΄οικολογικής΄΄ προσέγγισης…

Τα προβλήματα ωστόσο που αναφύονται στην εκτέλεση των διοικητικών καθηκόντων για την προστασία των αρχαιολογικών χώρων, δεν μπορούν να παραβλεφθούν. Αποδίδονται κατά κανόνα στην έλλειψη παιδείας και ενημέρωσης, στην ανυπαρξία προγραμματισμού και  συντονισμού, ειδικών μελετών και  γραφειοκρατικών αγκυλώσεων, ελλιπών χρηματοδοτήσεων  και ποικίλλων πιέσεων που προβάλλονται μεταξύ υπηρεσιών καθώς  και στην ανεξέλεγκτη δράση παραγόντων και φορέων.

Ο λόφος του Αι-Γιώργη αποτελεί κλασικό παράδειγμα των παραπάνω προβλημάτων, γιατί υπήρξε επί σειρά ετών αποδέκτης μεθοδεύσεων, πεδίο εφαρμογής προσωπικών αντιλήψεων και οραμάτων για την ανάπτυξη και αξιοποίηση του λόφου, αλλά  και υπηρεσιακών αντιπαραθέσεων. 

Τα τελευταία χρόνια η ευαισθητοποίηση της  κοινωνίας για την  προστασία του περιβάλλοντος και των  πολιτιστικών μνημείων και η  συνειδητοποίηση ότι η αδιατάραχτη σχέση και διατήρησή τους,  αποτελεί παρακαταθήκη πολιτισμού, συνέβαλλε ουσιαστικά στην ανάπτυξη μιας ΄΄πατριωτικής σχέσης΄΄  με  την πολιτιστική κληρονομιά… 

…Ο περίβλεπτος λόφος του Αι-Γιώργη, που ονομάσθηκε έτσι από την  ομώνυμη μεταβυζαντινή εκκλησία της κορυφής του,   δεσπόζει  και επιβάλλεται με τον όγκο του στην πόλη του Κιλκίς. Η θέση του, στο κέντρο σχεδόν της πεδιάδας με ορατότητα προς όλες τις κατευθύνσεις, η υψομετρική του διαφοροποίηση από τον περιβάλλοντα χώρο, η γεωμορφολογία και η προσβασιμότητά του, αποτέλεσαν τους κυριότερους παράγοντες που προσείλκυσαν διαχρονικά το ενδιαφέρον των ανθρώπων. Οι ίδιοι όμως παράγοντες,  ευθύνονται  για την πρόκληση επεμβάσεων, των οποίων τα ίχνη μπορούμε να παρατηρήσουμε , άλλοτε αμυδρά και άλλοτε έντονα αποτυπωμένα στην επιφάνειά του. Η καταγραφή  αυτών των αποτυπωμάτων συνθέτει την πολιτιστική ταυτότητα του λόφου και  αποτελεί αδιάψευστο μάρτυρα της ιστορίας του.

 Το ασβεστολιθικό  έξαρμα, που κρύβει στα σωθικά σπηλειώδεις διαδρόμους με σταλακτίτες και σταλαγμίτες διαμορφωμένους σε δύο ορόφους με εξαιρετικό διάκοσμο και έκταση περίπου περί τα 1000τ μ., αποτέλεσε καταφύγιο θηραμάτων και ανθρώπων που επιζητούσαν προστασία από τα στοιχεία της φύσης σε γεωλογικές εποχές που δεν εντάσσονται στην επιστήμη της αρχαιολογίας.

Η χρήση του σπηλαίου προκύπτει από τα περιασβεστωμένα οστά ζώων, τα οποία δεν έχουν ακόμη μελετηθεί από τους ειδικούς, καθώς δεν έχουν γίνει ανασκαφικές έρευνες. Η προστασία του, ανήκει σύμφωνα με τον ισχύοντα νόμο στην εφορεία Σπηλαιολογίας, που είναι παράλληλη Αρχαιολογική Υπηρεσία στελεχωμένη με ειδικούς επιστήμονες.  

Στη δεκαετία του 1980, η διάνοιξη των στοών με χρήση φουρνέλων, η ελεύθερη πρόσβαση περιοίκων και λαθρανασκαφέων , η τοποθέτηση φωτισμού και η διαμόρφωση διαδρόμων επίσκεψης, χωρίς προηγούμενη μελέτη των ειδικών συνθηκών που επικρατούν στο σπήλαιο, αλλά και των ανθρωπογενών επιχώσεων, που ενδεχομένως  υπήρχαν στο σπήλαιο, δημιούργησαν προβλήματα  στις σχέσεις Αρχαιολογικής Υπηρεσίας και τοπικών παραγόντων εκείνης της εποχής.

 Χάθηκε η ευκαιρία να μελετηθεί η απαρχή της ανθρώπινης παρουσίας στο λόφο του Αι-Γιώργη, την ύπαρξη της οποίας μαρτυρούσαν και οι αρχαιολογικές επιχώσεις που διασώζονταν μετά από τις καταστροφικές  ισοπεδώσεις  της κορυφής του λόφου και τη θεμελίωση της οικίας του ιερέα στη δεκαετία του 1960-1970. Είχε βέβαια προηγηθεί στο πρώτο μισό του 19ου αι. , στα  χρόνια της τουρκοκρατίας ( 1832 )  η ανέγερση του μεταβυζαντινού ναού , του αφιερωμένου στον στρατηλάτη ΄Αγιο Γεώργιο πιθανότατα με εξίσου καταστρεπτικές συνέπειες για τον προϋπάρχοντα προϊστορικό οικισμό της εποχής του χαλκού(+/- 3000π.Χ.)

Ο οικισμός καταλάμβανε την κορυφή του λόφου στη θέση του σημερινού ναού και της οικίας του ιερέα, και απλωνόταν μέχρι τις υπώρειες του, στη θέση του σημερινού θεάτρου. Το φυσικό ύψωμα του λόφου, είχε επιλεγεί γιατί παρείχε υγιεινότερες συνθήκες διαμονής και εγκατάστασης και περισσότερη  προστασία από τις ελώδεις περιοχές της πεδιάδας, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα και τον έλεγχο των γύρω περιοχών. Ο αφανισμός του οικισμού ολοκληρώθηκε με την κατασκευή του θεάτρου και του αναψυκτηρίου, χωρίς και πάλι τις απαιτούμενες αδειοδοτήσεις από την Αρχαιολογική Υπηρεσία.

 Ελάχιστα όστρακα ξέφυγαν κυριολεκτικά από τις μεγάλης έκτασης χωματουργικές εργασίες και οι μαρτυρίες ορισμένων από τους συντελεστές των έργων, λένε ότι έβρισκαν πήλινα κομμάτια από στάμνες, αλλά δεν έδωσαν  σημασία.

Οι παράπλευρες απώλειες της ιστορίας του λόφου, συνεχίσθηκαν με την καταστροφή που προκάλεσε η δημιουργία υδατοδεξαμενής  πίσω από τον ναό, όταν εντοπίσθηκαν οικιστικά λείψανα ελληνιστικών χρόνων. Για την κατασκευή της υδατοδεξαμενής μέτρησαν περισσότερο,  η υψομετρική υπεροχή του λόφου, οι δυνατότητες που προσέφερε για την ομαλότερη υδροδότηση του δήμου, και φυσικά η μικρότερη δαπάνη από την επιλογή μιας άλλης θέσης …. Η κατοικία, με αποθηκευτικούς χώρους και αγνύθες, ερευνήθηκε αποσπασματικά σε διάστημα μικρότερο των δύο εβδομάδων, με συγκέντρωση κυρίως επιφανειακής κεραμικής.

Άλλες εξίσου προσβλητικές για τον λόφο και την ιστορία του δραστηριότητες, όπως:  η λειτουργία λατομείου, η ανεξέλεγκτη χρήση χωματερής, η τοποθέτηση ιστών τηλεειδοποίησης, που προστέθηκαν στη διάρκεια των επόμενων χρόνων, εξακολούθησαν να τραυματίζουν βάναυσα την επιφάνειά του και να λοβοτομούν το σώμα του.

Μόλις τα τελευταία χρόνια επιχειρείται η αναβάθμισή του με συντονισμένες ενέργειες μετά από εγκεκριμένη  μελέτη, της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, του Δήμου και  της Δασικής Υπηρεσίας, ώστε να αποδοθεί στο κοινό ως πυρήνας αναψυχής, φυσικού περιβάλλοντος και δραστηριοτήτων με επίκεντρο τον μεταβυζαντινό ναό, αναπόσπαστο τμήμα της ιστορίας της πόλης.11-10-09

 

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΙΛΚΙΣ

ΕΝΑΣ ΛΟΦΟΣ ΔΙΠΛΑ ΜΑΣ ΧΘΕΣ - ΣΗΜΕΡΑ – ΑΥΡΙΟ

 

Λόφοι….φυσικοί χώροι δίπλα μας ….τόποι που μιλούν…..

 

  • Bασικοί στόχοι του  προγράμματος
  • Αξιοποίηση της ήδη υπάρχουσας ‘γνώσης’ /μελέτες, κείμενα, δράσεις, προγράμματα περιβαλλοντικής εκπ/σης, κ.λπ.
  • Έρευνα και παρουσίαση της ανθρώπινης παρέμβασης στο χρόνο
  • Γνωριμία, μελέτη του φυσικού περιβάλλοντος (χερσαίος χώρος, χλωρίδα, πανίδα και λοιποί φυσικοί πόροι)
  • Γνωριμία και ενασχόληση με το πολιτιστικό περιβάλλον, μνημεία και λοιπά στοιχεία (Εκκλησία  Αγίου Γεωργίου, Θέατρο Λόφου, Αρχαιολογικό Μουσείο, κτίριο Παλιάς Νομαρχίας, κ. ά.)
  • Γνωριμία με ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών και το έργο  τους  που συνδέεται με το ΄Λόφο’
  • Προβληματισμός για την  οικιστική ανάπτυξη της πόλης, τη  συμμετοχή του Λόφου στη φυσική άσκηση, αναψυχή, την οικονομία, τον τουρισμό, τους κινδύνους  υποβάθμισης 
  • Διερεύνηση του ρόλου που έχει ή μπορεί να έχει ο ΄Λόφος ΄στην κοινωνική ζωή των κατοίκων της πόλης του Κιλκίς και ειδικότερα στη ζωή των μαθητών/-τριων .
  • Διερεύνηση του ενδιαφέροντος των μαθητών/-τριών για  εμπλοκή τους σε ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα  με θέμα  το ‘Λόφο΄.
  • Η  συνεργασία με φορείς και πρόσωπα που σχετίζονται με το λόφο άμεσα ή έμμεσα είναι σημαντική σε όλες τις φάσεις  του προγράμματος.
  • ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ/ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
  • Αποτύπωση, μελέτη και χειρισμός της υπάρχουσας χλωρίδας και πανίδας
  • Γεωμορφολογικά στοιχεία,  χρήση και αξιοποίηση των ήδη υπαρχόντων κτισμάτων/υποδομών
  • Ανάδειξη στοιχείων υποβάθμισης του οικοσυστήματος & προστασία
  • ‘Λόφος’ και μορφές κοινωνικής ζωής (χώρος υγιούς επικοινωνίας)
  • ‘Λόφος’,  διαχείρισή του στο χρόνο,  εθελοντισμός
  • Γνωριμία με μεμονωμένα στοιχεία του λόφου(Σπήλαιο, Εκκλησία, Αρχαιολογικό Μουσείο, Υδραγωγείο, Θέατρο Λόφου,  κτίριο Παλιάς Νομαρχίας, Γηροκομείο, κ.ά.
  • Διερεύνηση του ενδιαφέροντος των μαθητών /-τριων να ασχοληθούν με το Λόφο - κινητοποίηση του ενδιαφέροντός τους
  • Γνωριμία με ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών και το έργο  τους  που συνδέεται με το ΄Λόφο’.
  •  
  • ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟ

1  ΓΝΩΡΙΜΙΑ - ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ των εμπειριών των μαθητών/τριών για τους λόφους και τις περιοχές πράσινου της περιοχής τους (αστική-περιαστική-απομακρυσμένη ζώνη)

 

2. ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΟΜΑΔΩΝ - ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ

3. ΔΡΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟ

   Προσανατολισμός -Ανάβαση στο λόφο με τη βοήθεια χάρτη

 

 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ -ΣΤΑΘΜΟΙ

Σπήλαιο Αϊ-Γιώργη Κιλκίς

Εκκλησία Αϊ Γιώργη

Λατομείο

Υδραγωγείο

Θέατρο Λόφου

Αρχαιολογικό Μουσείο

Γηροκομείο

Κτίριο Παλιάς Νομαρχίας

 

Οι μαθητές/ τριες κατά τη διαδρομή μελετούν χάρτες, διαβάζουν σχετικά κείμενα, εντοπίζουν πληροφοριακές πινακίδες, παρατηρούν, φωτογραφίζουν, καταγράφουν, ηχογραφούν, (αντικείμενα, οργανισμούς, μνημεία και οτιδήποτε τους κάνει εντύπωση)  έχοντας οδηγούς παρατήρησης.

 

4. ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ                                                           .                                                                                   -ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ για προσωπική και συλλογική ευθύνη και δράση                                                 

–ΣΥΖΗΤΗΣΗ   με θεσμικούς συνομιλητές

 

Συνεργαζόμενοι φορείς:

ΟΠΟΝΓΑ-Σπήλαιο

Δασαρχείο Κιλκίς